Depresyon, Türkiye'de yıllık nokta prevalansı %10-12 olan ve psikoloğa başvuru sebeplerinin ilk üçünde yer alan bir bozukluk. Tedavinin "çalışıp çalışmadığını" anlamak yalnızca subjektif izlenimle mümkün değil. Klinik psikoloji literatüründe PHQ-9 (Patient Health Questionnaire–9) bu sorunun cevabı için altın standart kabul ediliyor.
PHQ-9 nedir, neden önemli?
Kroenke, Spitzer ve Williams'ın 2001'de geliştirdiği 9 maddelik öz bildirim ölçeği. DSM-5 majör depresif bozukluk kriterlerini birebir karşılar. Türkçe geçerlik çalışmasını Sarı ve ark. (2016) yaptı (Cronbach α = 0.84). Maddeler 0-3 puanlanır, toplam 0-27:
- 0-4: Minimal · klinik depresyon yok
- 5-9: Hafif
- 10-14: Orta
- 15-19: Orta-şiddetli
- 20-27: Şiddetli
Klinik anlamlı değişim eşiği ≥5 puan düşüş ya da başlangıçtan %50'lik azalma. Remisyon ise ≤4 puan ile tanımlanır.
4 haftalık döngü protokolü
Depresyon tedavisinde yanıt eğrisi anksiyetenden farklı: ilk 2-3 hafta minimal değişim, 4-6 hafta yanıt başlangıcı, 8-12 hafta belirgin düşüş. Bu nedenle PHQ-9 takibi 4 haftalık aralarla önerilir:
- Hafta 0: Baseline — ilk seans
- Hafta 4: 1. değerlendirme — yanıt sinyali var mı?
- Hafta 8: 2. değerlendirme — klinik yanıt eşiği
- Hafta 12: 3. değerlendirme — remisyon hedefi
Klinik karar ağacı
Skor verisini eyleme dönüştürmek kritik. Aksi halde "ölçek doldurttuk ama ne yapacağız" tuzağına düşersiniz. Yaygın referans karar ağacı:
4. haftada
- %20+ düşüş: İyi sinyal · mevcut yöntemle devam
- %10-20 düşüş: Erken yanıt belirsiz · ev ödevi yoğunluğunu artır
- %10'dan az veya artış: Vaka formülasyonu yeniden değerlendirilmeli
8. haftada
- %50+ düşüş: Klinik yanıt · idame fazına geç
- %30-50 düşüş: Kısmi yanıt · yöntem ekle (davranışsal aktivasyon, davranış denemeleri)
- %30'dan az: Tedaviye dirençli depresyon protokolü · psikiyatri konsültasyonu
İntihar sorusunun yönetimi: 9. madde
PHQ-9'un 9. maddesi "Ölme ya da kendine zarar verme düşünceleri" sorusudur. Bu maddede 1+ puan veren her danışan için aynı seansta kapsamlı intihar değerlendirmesi yapılmalıdır:
- C-SSRS (Columbia Suicide Severity Rating Scale) gibi yapılandırılmış görüşme
- Plan, niyet, araç erişimi sorgusu
- Önleme planı (Stanley-Brown Safety Plan): erken uyarı işaretleri, başa çıkma stratejileri, sosyal destek, profesyonel destek listesi
- Acil hat bilgisi: 112 · 182 İntihar Önleme Hattı
- Yüksek riskli ise psikiyatri yönlendirmesi · gerekirse acil sevk
Klinik kayıt açısından kritik: 9. madde 1+ ise terapist mutlaka aynı tarihli seans notunda risk değerlendirmesini ve aldığı önlemleri belgelemelidir. Bu yasal koruma değil, klinik standarttır.
Komorbiditeler: PHQ-9 yalnız değildir
Depresyon tek başına nadiren gelir. Sık eşlik eden bozukluklar için ek ölçek:
- Anksiyete eşlik ediyorsa: + GAD-7 (4 haftada bir paralel)
- Travma öyküsü varsa: + PCL-5
- Madde kullanımı şüphesi: + AUDIT
- Yeme bozukluğu: + EAT-26
Türkiye pratiğinde uygulama engelleri
Tedavi sonuçlarını ölçen psikolog oranı Türkiye'de sınırlı. Pratik engeller:
- Kayıt yorgunluğu: Kağıt → manuel skor → Excel uzun zaman alıyor
- Trend yorumlamada belirsizlik: "Skor düştü ama danışan ağlıyor" gibi tablo durumlar
- İntihar maddesi yönetimi: Süpervizyon yokluğunda terapist tek başına karar veriyor
PsikoCRM'de PHQ-9 modülü
PsikoCRM danışan profilinde PHQ-9 hazır şablon olarak yer alır. Tablette doldurulur, skor anında hesaplanır, 9. maddede 1+ tespit edildiğinde sistem terapist dashboardunda "Risk değerlendirmesi gerekli" uyarısı yükler. Trend grafiği son 12 hafta üzerinden otomatik çizilir; baseline'dan değişim yüzdesi her zaman görünür.
Depresyon tedavisinde "iyileşme" sezgi değil ölçümdür. Ölçmeyen klinisyen, körlemesine ilerler.